در گذشته مرد ثروتمندی زندگی میکرد که دختری زیبا و خوشاخلاق داشت. بسیاری از پسران جوان، خواستار ازدواج با او بودند. یکی از این خواستگاران، جوانی بود که از نظر مالی در وضعیت خوبی قرار نداشت، اما ادعا میکرد که فردی صادق و سختکوش است.
پدر دختر که مردی سختگیر بود، ابتدا این جوان را نپذیرفت. اما با اصرارهای مکرر دخترش، سرانجام شرطی عجیب گذاشت. به جوان گفت: «من یک کیسه سکه به تو قرض میدهم. باید با این پول تجارت کنی و تا یک سال دیگر، دو برابر این مبلغ را به من برگردانی. اگر بتوانی این کار را بکنی، دخترم را به ازدواج تو درمیآورم.»
جوان با امید فراوان، سکهها را گرفت و به سفر رفت. اما او تاجر ماهری نبود و پس از چند ماه، نه تنها سودی نکرد، بلکه تمام پول را از دست داد. با دست خالی و دلی پراندوه، نزد پدر دختر بازگشت و ماجرا را تعریف کرد.
پدر دختر که از ناتوانی جوان عصبانی شده بود، او را با خواری از خانه بیرون کرد و گفت: «نه تنها دخترم را به تو نمیدهم، بلکه باید پول مرا هم پس بدهی!»
دختر که شاهد این صحنه بود، نزد پدر آمد و با التماس گفت: «پدرجان، او اگرچه در تجارت موفق نبود، اما راستگو است و تمام پولت را از دست داد، نه اینکه آن را خرج خوشگذرانی کند. لطفاً او را ببخش و ما را به هم بده.»
اما پدر قبول نکرد و گفت: «شرط ما روشن بود و او نتوانست به عهدش عمل کند.»
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در معنی ضرب المثل ” در همیشه روی یک پاشنه نمی چرخد “ پیدا کنید.
دختر که عشقش به جوان را عمیق میدید، آخرین درخواستش را اینطور مطرح کرد: «پدرجان، اگر قرار است او را به خاطر پول از دست رفته سرزنش کنی و از ازدواج ما جلوگیری کنی، پس بهتر است **عطایش را به لقایش بخشیدی**؛ یعنی هم پولت را ببخش و هم دخترت را به او عطا کن. رهایش کن.»
این جمله رایج شد و امروزه وقتی میگوییم «عطایش را به لقایش بخشیدم»، منظور این است که از یک چیز ارزشمند به خاطر مشکل یا دردسری که دارد، به طور کامل میگذریم و دیگر هیچ انتظاری از آن نداریم. انگار که هم هدیه (عطا) را میبخشیم و هم نام و عنوانش (لقا) را. این ضربالمثل معمولاً برای بیان ناامیدی و قطع امید از چیزی یا کسی به کار میرود.
در این مطلب، میخواهیم معنی، مفهوم و داستان پشت این ضربالمثل ایرانی را با هم مرور کنیم. امیدواریم این نوشته برایتان مفید باشد.
معنی ضرب المثل عطایش را به لقایش بخشیدم چیست؟
۱- یعنی وقتی دیدم ضرر و زیانش خیلی زیاد است، از سود کمی که داشت چشم پوشیدم و کنار کشیدم.
۲- معمولاً این ضربالمثل را زمانی استفاده میکنند که چیزی هم فایده داشته باشد و هم زیان. انسان خردمند وقتی ببیند ضرر چیزی از سودش بیشتر است، از آن میگذرد و آن را رها میکند.
معنی کلمات
عطا: به معنی بخشش و هدیه است.
لقا: به معنی دیدار و ملاقات است.
برای یادگیری پیشرفته، به معنی ضرب المثل ” آدم عاقل از یک سوراخ دوبار گزیده نمی شود “ مراجعه کنید.
◊ در زبان عربی، وقتی مردم میخواهند با هم خداحافظی کنند یا بگویند “به امید دیدار”، از عبارت “إلی اللِّقاء” استفاده میکنند.
حدیث امام علی علیه السلام
امیرمؤمنان علی علیه السلام در این زمینه جملهی بسیار پرمعنایی دارد. ایشان میفرمایند:
فَوْتُ الْحَاجَةِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِهَا إِلَى غَيْرِ أَهْلِهَا؛
یعنی: از دست دادن خواستهات، آسانتر از این است که آن را از افراد ناشایست درخواست کنی.
درست مثل آن ضربالمثل معروف که میگوید:
گاهی بهتر است چشمپوشی کنی و به سراغ کسانی نروی که لیاقت کمک کردن به تو را ندارند.
پس دست نیاز به سمت کسانی دراز نکن که ارزش این کار را ندارند.
داستان ضرب المثل عطایش را به لقایش بخشیدم
مرد دانا و پرهیزگاری که اهل دانش بود، روزگارش به سختی و تنگدستی گذشت. یکی از دوستانش به او پیشنهاد داد: «در این شهر، مرد پولداری زندگی میکند که همه نیازمندان نزد او میروند و مشکلات خود را با او در میان میگذارند. بیا ما هم به دیدارش برویم، شاید گره از کار تو هم باز شود.»
پیرمرد که راه دیگری پیش رو نمیدید، با دوستش به خانه آن ثروتمند رفت. وقتی وارد کاخ مجلل او شدند، چهره متکبرانه و پر از غرور مرد ثروتمند را دید که با نیازمندان و اطرافیانش مانند برده رفتار میکرد؛ گویی آنها بندگان او هستند و او صاحب اختیارشان!
این صحنه دل مرد پرهیزگار را به درد آورد. با ناراحتی به همراه خود گفت: «بیا برگردیم، من بخشش او را به خودش بخشیدم!» یعنی از هر سود و کمکی که ممکن بود از او به من برسد، به خاطر تحمل خواری و خفت درخواست از چنین فردی، چشم پوشیدم.
به بیان دیگر: عزت نفس من آنقدر ارزشمند است که برای کمک مادی، آن را نزد فرد ناشایست خرد نکنم.
ضربالمثلهای فارسی محبوب
اختصاصی-ندابلاگ
اگر به این موضوع علاقه دارید، معنی ضرب المثل ” هر چه بگندد نمکش میزنند وای از آن روز که بگندد نمک “ را از دست ندهید.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟