همانطور که احتمالاً میدانید، موسیقی غربی و موسیقی سنتی ایرانی با هم تفاوتهایی دارند. یکی از مهمترین این تفاوتها، مربوط به گامها و فاصلههای صوتی است که در هر کدام استفاده میشود. اگر دوست دارید بیشتر با این تفاوتها آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این نوشته در وبلاگ ندابلاگ همراه ما بمانید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله در کلاس سلفژ چه چیزهایی یاد می گیریم؟ به شما کمک خواهد کرد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله چرا کلاس سلفژ برای یادگیری ویولن ضروری است؟ مراجعه کنید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله محمدرضا نامجو مدرس ویولن ادامه دهید.
تفاوت گام ها و فواصل در موسیقی غربی و سنتی
یک تفاوت مهم بین موسیقی ایرانی و غربی، به چگونگی تقسیمبندی فواصل صوتی برمیگردد. در گذشته، موسیقی غربی نیز از فواصل خیلی کوچک (ریزپرده) استفاده میکرد. اما با رواج یافتن سیستم «کوک اعتدال مساوی»، که موسیقی را به دوازده نت مساوی تقسیم میکند، این ریزپردهها از استفاده روزمره افتادند. در مقابل، در موسیقیهای سنتی مانند ایرانی، ترکی، عربی و برخی نقاط دیگر، فواصل کوچکتری مثل ربعپرده به کار میرود که حس و حال متمایز و ویژهای به قطعات موسیقی میبخشد. به علاوه، با گسترش این گامها و فواصل متنوع، نیاز به نوشتن نتها نیز بیشتر شد و روشهای نتنویسی توسعه یافت.
گام ها
در موسیقی، گام به معنای چیدمان پشتسرهم و منظم نتهاست که از یک نت شروع میشود و تا نت همنام آن در اکتاو بعدی ادامه مییابد. فاصلهٔ هر گام، برابر با ۱۲ نیمپرده یا یک اکتاو کامل است. این نتها میتوانند به ترتیب از پایین به بالا (صعودی) یا از بالا به پایین (نزولی) مرتب شوند. در موسیقی غربی، گامها بر اساس نیمپردههای برابر ساخته میشوند و معمولاً فاصلههای کوچکتر از نیمپرده در این سیستم موسیقایی به کار نمیرود.
مقاله حمیدرضا عرب مدرس ساز نی حاوی اطلاعات جامعی است.
تفاوت تک صدایی و چند صدایی در موسیقی های غربی و سنتی
در موسیقی غربی، صداها به دو روش اصلی شکل میگیرند:
برای مطالعه بیشتر، به کنترپوآن به مثابه روشنگری کلاسیک سری سر بزنید.
**همصدایی**
**چندصدایی**
در روش همصدایی، یک صدا نقش ملودی اصلی را دارد و بقیه صداها فقط برای هماهنگی و پشتیبانی از آن به کار میروند. اما در روش چندصدایی، چندین صدا و ملودی وجود دارند که هر کدام از نظر ریتم و آهنگ، مستقل از دیگری حرکت میکنند.
از قرن نهم و دهم میلادی که روشهای نوشتن نت در غرب رایج شد، موسیقی غربی به تدریج چندصدایی شد. پیش از آن، موسیقی در غرب هم بیشتر به صورت تکنوازی و تکصدایی اجرا میشد.
موسیقی ایرانی اما بر پایهٔ ملودی استوار است. در این موسیقی، بالا و پایین رفتنهای نغمه، تحریرها و شیوهٔ اجرا، معنا و حس ویژهای به قطعه میبخشد.
در اجراهای سنتی و قدیمیتر، نوعی هماهنگی خاص بین صداها دیده میشود. برای مثال، در نواختن سازهای زهی-زخمهای مانند تار و سهتار، یک اصل مهم همواره رعایت میشود: پشتیبانی از صدای اصلی (ملودی) با استفاده از «واخوان».
واخوان میتواند یک یا چند صدا باشد که همراه ملودی نواخته میشود و معمولاً به صورت پیوسته ادامه پیدا میکند.
در این سازها، همزمان با نواخته شدن ملودی روی یک سیم، سیم دیگری نیز به صدا درمیآید. این سیم معمولاً با فاصلهٔ چهارم یا پنجم نسبت به سیم اصلی کوک میشود.
اگر سوالاتی دارید، مقاله تفاوت ساز تنبور و سه تار به شما کمک خواهد کرد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله بیوگرافی جلالالدین تاج اصفهانی مراجعه کنید.
درجه در موسیقی و تفاوت آن در موسیقی های غربی و شرقی
در موسیقی، به هر یک از نُتهایی که پشت سر هم میآیند و یک گام را میسازند، یک «درجه» میگویند. یکی از رایجترین گامها در موسیقی غربی، گام دیاتونیک نام دارد. گامها میتوانند تعداد درجات مختلفی داشته باشند. برای نمونه، در گام دو ماژور، شروع کار با نتِ دو است که درجه اول به حساب میآید. سپس از درجات دوم تا هفتم عبور میکنیم و در نهایت به درجه هشتم میرسیم که همان نت دو، اما در اکتاو بالاتر است. اما در موسیقی شرق، مثلاً در چین و ژاپن، معمولاً از گامهای پنجدرجهای استفاده میشود. در این نوع گام، برای رفتن از نت دو تا نت دوِ بعدی، تنها چهار درجه را طی میکنیم.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در با اصطلاح فرم سونات آشنا شوید پیدا کنید.
موسیقی غربی چه تأثیری بر موسیقی سنتی ایرانی داشته است؟
موسیقی غربی نقش بسیار مهمی در تحول موسیقی ایران داشته است. از حدود قرن هفتم هجری، به ویژه با ظهور هنرمندانی مانند قطبالدین شیرازی، موسیقی ایرانی رنگ و بوی تازهای به خود گرفت. در آن دوران، نتنویسی به شکل امروزی وجود نداشت و نوازندگان معمولاً بدون نت و به صورت بداهه مینواختند.
پس از دوره صفویه، رکودی در موسیقی ایران پدید آمد که اگر تداوم پیدا میکرد، ممکن بود موسیقی ما حال و هوای کاملاً متفاوتی داشته باشد. با نفوذ تدریجی موسیقی غربی، نگرش موسیقیدانان ایرانی نیز دگرگون شد. اگر به کتابهای موسیقی مربوط به صد سال پیش نگاه کنیم، حتی یک قطعه “چهارمضراب” هم پیدا نمیکنیم که با نگاه امروزی یا با نت نوشته شده باشد.
این تغییر نگرش در آثار استادان موسیقی و نحوه اجرای نوازندگان امروزی به خوبی دیده میشود. در نهایت، تفاوت میان موسیقی غربی و موسیقی سنتی ایرانی کاملاً آشکار است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تفاوت موسیقی عرفانی و موسیقی سنتی.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟