همانطور که قبلاً توضیح دادیم، ساز گارمون یکی از سازهای مهم و محبوب در منطقه آذربایجان است. این ساز از نظر ظاهری بسیار شبیه به آکاردئون است، اما با وجود این شباهت، این دو ساز با هم تفاوتهایی دارند. در این نوشته از وبلاگ ندابلاگ، به بررسی این تفاوتها میپردازیم.
ساختار گارمون
گارمون از نظر ظاهری شبیه به ساز آکاردئون است. این ساز شامل یک بخش مرکزی به نام فانوس است که هوا را تأمین میکند و در دو طرف آن، دو جعبه قرار دارد. جعبه سمت راست دارای کلیدهایی شبیه پیانو است، در حالی که جعبه سمت چپ دارای دکمههایی کوچک و گرد میباشد.
درون هر دو جعبه، قطعاتی تعبیه شده که باعث لرزش زبانههای فلزی و تولید صدا میشوند. هر کلید یا دکمه به چند زبانه متصل است. این ردیف از زبانهها پلانکا نامیده میشود و معمولاً گارمون بین چهار تا شش پلانکا دارد. روش نواختن گارمون با آکاردئون تفاوتهایی دارد.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تاثیر کلیفون در صدای ویولن را دست کم نگیرید! سر بزنید.
گارمون بیشتر برای نواختن ملودی به کار میرود. دکمههای سمت چپ آن، برخلاف آکاردئون، فقط یک نت ثابت تولید میکنند که نقش همراهی کننده یا واخوان را ایفا میکند.
ساز گارمون معمولاً با کوک تقریبی (تامپره) نواخته میشود، اما حدود نیمپرده از دیاپازون معمولی پایینتر است و به همین دلیل در دسته سازهای انتقالی قرار میگیرد. محدوده صوتی این ساز کمی بیش از دو اکتاو است.
تفاوت گارمون با آکاردئون
تفاوت در شکل ظاهری :
گارمون از نظر اندازه کمی از آکاردئون کوچکتر است. آکاردئون دارای کلیدهایی شبیه به پیانو است، اما در گارمون این کلیدها اندازه کوچکتری دارند و در بعضی از انواع آن، این کلیدها به شکل دکمههای گرد طراحی شدهاند.
تفاوت در کوک :
یک تفاوت مهم در کوک قارمون و آکاردئون این است که صدای قارمون نیم پرده از آکوردئون پایینتر و بمتر است. کوک این ساز از ساز تار آذری الهام گرفته شده است.
دامنه صوتی قارمون حدود دو و نیم اکتاو است. همچنین، این ساز در سمت راست ۳۰ کلید و در سمت چپ هم ۳۰ کلید دارد.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب انتخاب کلیفون مناسب برای ساز و نکاتی که باید بدانید را بخوانید.
نحوه نواختن قارمون معمولاً با چهار انگشت دست راست انجام میشود. اما برای نواختن قطعات تند، سریع و انجام تزئینات و شیرینکاریهای موسیقایی، از انگشت شست نیز کمک گرفته میشود.
کاربرد ساز گارمون
این ساز به خاطر نواختن ملودیهای آذری و قطعات آوازی و ریتمیک، در جشنها و مراسم عروسی مردم آذربایجان ایران به ویژه در میان عشایر و روستاییان مورد استفاده قرار میگیرد.
توصیه میکنیم این مطلب با ساز بالالایکا آشنا شوید را حتماً بخوانید.
قسمت های ظاهری گارمون آذربایجانی عبارتند از :
۱- کمر یا بند برای نگهداری ساز در آغوش
۲- دکمهها و کلیدهای سمت راست برای نواختن نتهای اصلی
۳- دکمهها و کلیدهای سمت چپ برای تولید نتهای بم و هارمونی که مکمل صدای سمت راست هستند
۴- کوروک یا دمنده برای ورود هوا به داخل جعبه ساز
۵- کمر یا بند سمت چپ برای کشیدن کوروک با دست چپ
از جمله سازندگان دست ساز این ساز در آذربایجان شرقی و تبریز می توان به آقایان:
رسول اقبالی ناصرپور و داریوش خداداد لشگری توضیح دادند که سازهایی که آنها میسازند، از نظر کیفیت همسطح سازهای تولیدشده در شهر باکو هستند.
در میان نوازندگان و مدرسان ساز قارمون، میتوان از جواد علیوندی، یعقوب اسفندی و یوسف عبدالعظیمزاده نام برد که در شهر تبریز به آموزش این ساز و تربیت هنرجویان مشغول هستند. همچنین هنرمندانی مانند غلامرضا کریمزاده، مختار خیابانی، مهدی صفرپور و رحیم شهریاری با برگزاری کنسرتهای مختلف در داخل ایران و دیگر کشورها، نقش مهمی در شناساندن موسیقی آذری و ساز قارمون به مردم ایفا کردهاند.
در آذربایجان و بهویژه باکو نیز نوازندگان ماهری مانند آفتاندیل اسرافیلاف، ذاکیر میرزایاف، خانلار جعفراف، انور صادقاف، گلبهار شکرلی و گوهر رضایوا در این زمینه فعال هستند. متأسفانه در شهرستان اهر، قارمون تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده است. از نوازندگان قدیمی این ساز در اهر میتوان به مرحوم کیومرث (ابی) جواهری و همچنین آقایان میروالح موسوی و محمدرضا صهبافر اشاره کرد.
مقاله مسعود زاهدی پور مدرس تار و سهتار حاوی اطلاعات جامعی است.
توصیه میکنیم حتماً مقاله آشنایی با انواع سیم های سنتور را مطالعه کنید.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟