فرقی ندارد که در حال ساخت یک ساختمان باشید یا تمیز کردن نمای آن؛ عضو تیم آتشنشانی باشید یا نقاش ساختمانهای مرتفع. کار کردن در بلندی، چهارمین شغل پرخطر جهان به شمار میرود و افتادن افراد یا ابزار از بالا، اصلیترین خطری است که سلامت شاغلان این حوزه را تهدید میکند. البته فعالیت در ارتفاع فقط به این مشاغل ختم نمیشود. بسیاری از حرفهها در جهان وجود دارند که بخش مهمی از آنها شامل کار در ارتفاع میشود. بر اساس قوانین ایمنی کار در ارتفاع، هر فعالیتی که در بلندای بیش از ۱٫۲ متر از سطح زمین انجام شود، کار در ارتفاع محسوب میشود و باید تمام مقررات ایمنی مربوط به آن رعایت گردد.
اگر شغل شما نیز در گروه مشاغل مرتبط با ارتفاع قرار دارد، برای پیشگیری از هرگونه حادثه، لازم است اصول ایمنی را به دقت اجرا کنید. در این نوشته از مجله رونیکس، ضمن مرور ۱۱ اصل ایمنی، نکات کلیدی برای کار بیخطر در ارتفاع را با شما در میان میگذاریم.
رونیکس را بخوانید!
رعایت الزامات عمومی کار در ارتفاع توسط کارفرما، مجری، پیمانکار و سایر عوامل اجرایی
در دستورالعمل ایمنی برای کار در ارتفاع، رعایت یک سری قوانین کلی لازم است که در ۲۴ بخش تنظیم شدهاند. در اینجا برخی از نکات کلیدی آن را مرور میکنیم:
کارفرما باید خطرهای احتمالی در محیط کار را شناسایی و بررسی کند و سپس اقدامهای لازم برای ایمنسازی آن محل را انجام دهد.
با توجه به ماده ۸۸ قانون کار جمهوری اسلامی ایران، همه تولیدکنندگان، واردکنندگان، عرضهکنندگان، فروشندگان و کسانی که از ابزار، دستگاه و تجهیزات کار در ارتفاع استفاده میکنند، موظفند استانداردهای ساخت این تجهیزات و نکات ایمنی و حفاظتی مربوط به آن را رعایت نمایند.
جابجایی، نصب، جمعآوری، انبارداری و استفاده از ابزار، دستگاهها و ماشینآلات در ارتفاع باید به گونهای انجام شود که هیچ خطری برای کارگران و دیگر افراد حاضر در محیط ایجاد نکند.
آموزش نکات ایمنی کار در ارتفاع
کارکنان باید به شکل منظم و دورهای، آموزشهای مربوط به رعایت نکات ایمنی هنگام کار در ارتفاع را ببینند. معمولاً در این دورههای آموزشی موضوعاتی مانند موارد زیر آموزش داده میشود:
آشنایی با خطرهای ممکن در محیط کار
روشهای ایمنسازی محیط پروژه برای انجام کار در ارتفاع
شناخت راهها، دستگاهها و ابزارهای ایمنی مخصوص کار در ارتفاع
آشنایی با تابلوها و علائم هشداردهنده ایمنی
شناخت وسایل و تجهیزات محافظت شخصی
آموزش روشها و ابزارهایی برای جلوگیری از افتادن ابزار و مصالح از ارتفاع
واکنش درست و بهموقع در موقعیتهای اضطراری
استفاده از کلاه ایمنی، حافظ جان کارکنان
کلاه ایمنی یکی از اصلیترین وسایل محافظتی است که در محل کار مورد استفاده قرار میگیرد. هدف اصلی آن جلوگیری از آسیبهای احتمالی به سر در هنگام انجام فعالیتهای شغلی است.
کلاه ایمنی رونیکس
در محلهای ساختوساز، پروژههای عمرانی، آتشنشانی و هر شغلی که در آن افراد در بلندی کار میکنند، استفاده از کلاه ایمنی اهمیت بسیار زیادی دارد. این کلاه با کلاه ایمنی معمولی مهندسان فرق میکند؛ اغلب محکمتر است و لبه ندارد تا دید فرد در حین کار کاملاً باز باشد. این کلاهها بر اساس میزان مقاومتی که در برابر برق دارند، به سه دستهی A، B و C گروهبندی میشوند.
کمربند ایمنی برای کنترل ارتفاع
کمربند ایمنی یکی از ابزارهای حیاتی و ضروری در دستورالعملهای ایمنی برای کار در ارتفاع محسوب میشود. این وسیله از ناحیه کمر کاربر محافظت میکند و به عنوان تکیهگاهی برای بدن هنگام کار در بلندی عمل میکند. جنس آن معمولاً از الیاف طبیعی یا مواد مصنوعی مقاوم است.
کمربند ایمنی به ویژه زمانی کاربرد دارد که فرد نیاز داشته باشد به شکل ایمن و تنظیمشده از ارتفاع پایین بیاید. این وسیله در انواع مختلفی تولید میشود که از جمله میتوان به کمربند تک قلاب بزرگ، کمربند دو قلاب، کمربند مجهز به جذبکننده ضربه، کمربند نوع پاراشوت و دیگر مدلها اشاره کرد.
طناب برای حداکثر ایمنی
برای کار در ارتفاع، از طنابهای مختلفی مانند طناب تکیهگاه، طناب عملیاتی، طناب دینامیک، طناب ایمنی، طناب پشتیبان و طناب نیمهایستا استفاده میکنند. این طنابها کمک میکنند تا نیروی تندی که در اثر سقوط ناگهانی ایجاد میشود، کم شود و از فرد محافظت کنند.
اگر این دستورالعملهای ایمنی در زمان کار در ارتفاع رعایت نشود، چه اتفاقی میافتد؟ پاسخ روشن است:
حادثه سقوط در یک پروژه ساختمانی
در یک شهر بزرگ، کارگری به نام امیر در محل ساختوساز مشغول کار بود. او روی طبقه ششم یک ساختمان ناتمام، مشغول نصب سقف بود که ناگهان از ارتفاع سقوط کرد و درگذشت. بررسیها نشان داد که دلیل اصلی این اتفاق، بسته نبودن کمربند ایمنی توسط او بوده است.
جزئیات این رویداد نشان میدهد که در آن محل، نردههای محافظ به درستی نصب نشده بود و تجهیزات ایمنی کافی وجود نداشت. در چنین شرایطی، استفاده از کمربند ایمنی برای امیر ضروری بود. اما او به جای بستن کمربند، تنها به نردههای موقتی که محکم نبودند تکیه کرده بود و این موضوع به قیمت جانش تمام شد.
لایف لاین، سیستم ایمنی برای حفاظت از جان افراد
برای کسانی که روی داربست یا در ارتفاع کار میکنند، لایفلاین یک وسیله ضروری و نجاتبخش است. لایفلاین یا خط نجات، از طنابها یا کابلهایی به صورت عمودی یا افقی تشکیل شده که در نهایت به تجهیزات ایمنی شخص متصل میشود.
لایفلاین هنگام سقوط، فرد را در هوا نگه میدارد و از آسیب دیدن او جلوگیری میکند. از نوع عمودی آن بیشتر در دکلهای نفتی، مخابراتی و برق استفاده میشود. نوع افقی نیز معمولاً روی سطوح شیبدار، اسکلتهای ساختمانی، لبههای خطرناک و شیشههای نما به کار میرود.
فرود نرم و ایمن با توری ایمنی
توریهای ایمنی در ساختمانهای مرتفع و سازههای بلند، به دلیل انعطاف و کشسانی که دارند، هنگام سقوط افراد از ارتفاع، فرودی ایمن و کنترلشده را فراهم میکنند. این سیستمهای محافظ که با توریهای ایمنی از سقوط جلوگیری میکنند، معمولاً در کارهای ساختمانی و صنعتی به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند:
در سیستم S، توری ایمنی در قسمت زیرین سازه نصب میگردد.
در سیستم T، توری مانند یک سپر محافظ، دورتادور ساختمان کار گذاشته میشود.
در سیستم U، توری ایمنی در کنار لبههای خطرناک و پرتگاهها قرار میگیرد.
در سیستم V، توری هم از سقوط افراد و هم از افتادن اشیا جلوگیری میکند.
نکات ایمنی بالابرها
بالابر برقی رونیکس مدل RH-4136
بالابرها از ابزارهای مهم برای انجام کار در ارتفاع به شمار میروند. برای ایمنی بیشتر، این دستگاهها باید دارای ویژگیهایی مانند سنسور تشخیص وزن بار، حسگر حرکت و همچنین دکمههای توقف اضطراری و محدودکننده ارتفاع باشند. علاوه بر این، افراد نباید در زیر بالابر جمع شوند. حفظ تعادل بالابر در هنگام کار در ارتفاع نیز نکته بسیار مهمی است که باید رعایت شود.
بر اساس اطلاعات سایت کیوپیکت:
کار در ارتفاع ممکن است با خطرات و دشواریهایی همراه باشد؛ بنابراین رعایت نکات ایمنی برای پیشگیری از حوادث و آسیبها ضروری است. این موارد شامل استفاده از وسایل محافظتی مانند کمربند ایمنی، نردههای حفاظتی و تورهای ایمنی، و همچنین آموزش کارگران برای آشنایی و اجرای روشهای صحیح ایمنی میشود. قوانین و دستورالعملهای کار در ارتفاع در کشورها و صنایع مختلف متفاوت است، اما هدف اصلی همه آنها کاهش خطرات ناشی از فعالیت در ارتفاع و حفظ سلامت و امنیت کارگران است. هر فعالیتی که در مکانی با ارتفاع بیش از ۱.۲۰ متر از سطح زمین انجام شود، کار در ارتفاع محسوب میگردد.
نکات ایمنی نردبانها
طبق قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع، نردبان باید ویژگیهای مشخصی داشته باشد. در ادامه، برخی از این شرایط مهم را مرور میکنیم:
کاربرد نردبان در شرایطی مانند قرار دادن آن روی داربست یا سکوهای مرتفع، استفاده بهجای تیر یا زیرپا، یا به عنوان پل ارتباطی بین دو محل کار در ارتفاع، مجاز نیست.
بیشترین طول مجاز برای نردبانهای قابل حمل، ده متر است.
فاصله بین پلههای نردبان باید یکسان باشد و بین ۲۵ تا ۳۵ سانتیمتر تنظیم شده باشد.
استفاده از نردبانهایی با پلههای طنابی مجاز نیست، مگر در شرایطی که استفاده از انواع دیگر نردبان امکانپذیر نباشد.
نکات ایمنی داربستها
داربستها بر اساس قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع باید ویژگیهای مشخصی داشته باشند. در ادامه، برخی از این موارد مهم را مرور میکنیم:
کارفرما باید تابلوی مشخصات را روی داربست نصب کند. روی این تابلو، نام و اطلاعات شرکت، نام مدیر مسئول و نام مدیر فنی درج میشود.
فاصله بین دو ستون عمودی یا دهانه داربست نباید بیشتر از ۲.۴ متر باشد.
داربست باید توانایی تحمل حداقل چهار برابر وزن و فشاری که به آن وارد میشود را داشته باشد.
سکوی کار روی داربست باید حداقل یک متر پایینتر از بالاترین نقطه ستونهای عمودی داربست قرار گیرد.
در صورت نامساعد بودن شرایط آب و هوایی، کار روی داربست باید متوقف شود.
نکات ایمنی جایگاه کار
طبق مقررات ایمنی برای کار در بلندی، هنگام کار در محلهای مرتفع باید اصول ایمنی رعایت شود. در ادامه به برخی از این اصول اشاره میکنیم:
محل کار باید کاملاً تمیز و عاری از مواد لیز و لغزنده باشد تا از افتادن ابزار یا از دست دادن تعادل افراد جلوگیری شود.
در نقطهای که افراد به محل کار در ارتفاع دسترسی پیدا میکنند، باید یک محافظ یا درپوش ایمنی لولادار وجود داشته باشد.
اطراف محل کار باید با نرده یا حفاظ مناسب و مطابق با نوع فعالیت، محصور شود. همچنین، هم محل کار و هم کارگران باید مجهز به سیستمهای توقفدهنده سقوط باشند.
برای پیشگیری از هرگونه اتفاق ناگوار، لازم است که سطح محل کار عاری از هرگونه سوراخ، برآمدگی، فرورفتگی و موارد مشابه باشد.
طنابهای مربوط به محل کار آویزان باید به مرکز تیرهای پیشآمده متصل شوند و نیروی این اتصال به طور کامل به قرقره منتقل گردد.
تشویق کارکنان به رعایت ایمنی در ارتفاع
ایمنی در کارهای مرتفع فقط به بستن کمربند و استفاده از ابزارهای محافظتی ختم نمیشود. باید یکسری روشهای کاری و قواعد ایمنی ویژه نیز رعایت شوند. برای ایمن ماندن در ارتفاع، باید به چندین عامل توجه کرد: آموزش درست به نیروها، استفاده صحیح از وسایل ایمنی مثل کمربند و طنابهای نجات، و رعایت اصول طراحی ایمن برای داربست و نردبان. علاوه بر این، چک کردن وضعیت آبوهوا، نظارت بر سلامت فنی تجهیزات و اجرای روشهای کاری مطابق با دستورالعملهای ایمنی، از کارهای ضروری برای پیشگیری از حوادث است. در کل، رعایت این نکات بهصورت کامل، باعث افزایش ایمنی و کاهش ریسکهای کار در ارتفاع میشود.
برای اینکه کارکنان در بهبود ایمنی مشارکت کنند و خطرات را گزارش دهند، باید فضایی مثبت و فرهنگ ایمنی قوی در محل کار شکل بگیرد و اهمیت رعایت اصول ایمنی در ارتفاع به همه نشان داده شود. برگزاری کلاسهای آموزشی منظم درباره اصول ایمنی در ارتفاع و روش گزارشدهی خطر، آگاهی افراد را بالا میبرد. همچنین، ایجاد سامانههای ساده و محرمانه برای گزارش مشکلات، به کارکنان کمک میکند تا بدون نگرانی، مشکلات را مطرح کنند. دادن پاداش و تشویق به افرادی که در این زمینه فعال هستند، انگیزه بیشتری ایجاد میکند. جمعآوری منظم گزارشها و دادن بازخورد درباره اقدامات انجامشده، نشان میدهد که ایمنی برای مدیران اهمیت دارد. تشویق کار گروهی و حمایت از پیشنهادهای کارکنان نیز از راههای مؤثر دیگر است که میتواند شرایط ایمنی کار در ارتفاع را بهتر کند و محیط کاری امنتری برای همه بسازد.
سخن آخر
برای حفظ جان و جلوگیری از خسارتهای مالی، رعایت نکات ایمنی هنگام کار در ارتفاع بسیار مهم است. همچنین، داشتن بیمه حوادث برای محیطهای کاری، راهکار هوشمندانهای برای پوشش دادن هزینههای ناشی از حوادث احتمالی است. در این مطلب از مجله رونیکس، ۱۱ نکته کلیدی برای ایمنی در کارهای مرتفع را مرور کردیم. به نظر شما چه موارد دیگری در زمان کار در ارتفاع باید رعایت شود؟ میتوانید دیدگاههای خود را در بخش نظرات همین صفحه با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
لنیارد چیست و چه کاری انجام میدهد؟
لنیارد یک نوار یا طناب مخصوص است که برای اتصال فردی که در ارتفاع کار میکند، به یک نقطه اتکا، طناب اصلی یا سازه ثابت به کار میرود. این وسیله طوری طراحی شده که کمترین مانع و محدودیت را برای حرکت کاربر ایجاد کند.
حداکثر وزن مجاز برای استفاده از هارنس چقدر است؟
بیشترین وزن کاربری که میتواند از هارنس استفاده کند، با توجه به شرکت سازنده آن، معمولاً تا ۱۴۰ کیلوگرم است.
شوکگیر چیست و چه فایدهای دارد؟
شوکگیر یک ابزار ایمنی است که در روشهای استاندارد کار در ارتفاع مورد استفاده قرار میگیرد. کاربرد اصلی آن کاهش نیروی ناگهانی و ضربه ناشی از سقوط است.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟