مرتضی نیداوود، موسیقیدان و نوازنده چیرهدست تار بود که آهنگهای ماندگار بسیاری از خود به یادگار گذاشته است. یکی از مشهورترین آثار او، تصنیف زیبا و فراموشنشدنی «مرغ سحر» است که تا به امروز، بارها توسط خوانندگان مختلف اجرا شده است. در ادامه، بیشتر با زندگی و آثار این هنرمند بزرگ ایرانی آشنا میشویم.
مرتضی نیداوود، نوازنده تار و ردیف دان یرانی
مرتضی نیداوود در سال ۱۲۷۹ در تهران متولد شد. او استعداد خارقالعادهای در ساختن آهنگ داشت. توانایی او در موسیقی از همان سنین کم مشخص بود. پدرش، «بالا خان»، که خودش اهل موسیقی بود و با نواختن تار و تنبک آشنا داشت، او را نزد آقا حسینقلی، استاد بزرگ تار، فرستاد تا آموزش ببیند.
مرتضی خان به مدت دو سال شاگرد آقا حسینقلی و سپس سه سال نزد درویش خان، که از بهترین شاگردان او بود، درس گرفت. او در این مدت ردیفهای موسیقی و نوازندگی تار را به خوبی فراگرفت و توانست از دست درویش خان نشان «تبرزین طلایی» را بگیرد؛ این نشان فقط به شاگردان بسیار talented داده میشد.
نیداوود در سن بیست سالگی یک کلاس آموزشی برای تدریس تار و ردیف موسیقی ایرانی راهاندازی کرد. پس از مرگ ناگهانی استادش درویش خان، او مسئولیت آموزش شاگردانی که نزد استادش درس میخواندند را نیز بر عهده گرفت.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در ساز سوتک، یکی از ابتدایی ترین سازهای بادی پیدا کنید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله ترمین، سازی با سیم های نامرئی را مطالعه کنید.
همکاری با قمرالملوک وزیری
آشنایی او با قمرالملوک وزیری باعث شد یکی از بزرگترین استعدادهای موسیقی آوازی ایران شناخته شود. پس از این آشنایی، این دو با هم همکاری کردند و قمر با آموزشهایی که از او گرفت، توانست بسیاری از ترانههای معروفش را بخواند. بیشتر آوازها و تصنیفهای قمر از سال ۱۳۰۳ به بعد، با نوازندگی تار مرتضیخان نیداوود همراهی میشد.
یکی از مشهورترین ترانههایی که مرتضیخان نیداوود ساخت، تصنیف «مرغ سحر» بود که روی شعری از ملکالشعرای بهار ساخته شد. این تصنیف را ابتدا قمرالملوک وزیری خواند و بعد از او، خوانندگان بزرگی مانند ملوک ضرابی، نادر گلچین، فرهاد و محمدرضا شجریان نیز آن را بازخوانی کردند.
همکاری با رادیو
نی داوود پس از راهاندازی رادیو، به همراه هنرمندانی مانند رضا محجوبی، علیاکبر شهنازی، حبیب سماعی، ابوالحسن صبا و موسی معروفی، همکاری خود را با این سازمان آغاز کرد. او برای خوانندگان سرشناسی چون قمرالملوک وزیری، ملوک ضرابی، روحانگیز، ادیب خوانساری، جواد بدیعزاده و غلامحسین بنان، قطعاتی ساخته یا در کنار آواز آنها به نواختن تار پرداخته است.
فعالیت های هنری
این هنرمند در سال ۱۳۴۸ حدود ۳۰۰ گوشه از ردیف موسیقی ایرانی را اجرا و ضبط کرد که به دلایلی نامشخص، این آثار هنوز در دسترس عموم قرار نگرفتهاند. او پس از انقلاب هم به کار موسیقی خود، هرچند به شکل محدود، ادامه داد و در همین دوره، قطعه “پیش درآمد اصفهان” را به روشی تازه برای ارکستر بزرگ بازآرایی کرد که این اثر، به عنوان موسیقی اصلی سریال هزار دستان شناخته میشود.
توصیه میکنیم حتماً مقاله نکات نگهداری از ویولن که سازتان را نجات میدهد! را مطالعه کنید.
در صورت علاقهمندی، مطلب علت محبوبیت گیتار در بین سایر آلات موسیقی چیست؟ را از دست ندهید.
از کارهای برجسته دیگر نیداود میتوان به تصنیفهای «شاه من، ماه من»، «مرغ حق» و «آتش دل» اشاره کرد. تصنیف «آتش دل» را استاد جلال تاج اصفهانی اجرا کرد و سالها بعد نیز علیرضا افتخاری دوباره آن را خواند.
به تازگی برخی از کارهای ردیفنوازی این استاد توسط مؤسسهٔ ماهور منتشر شده است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله نت سفید و نت سیاه چیست؟ مراجعه کنید.
مهاجرت
مرتضی نی داوود، برای مدت طولانی در خیابان فردوسی تهران یک فروشگاه لوازم برقی داشت. اما بعداً تصمیم گرفت به کشور دیگری برود و در سال ۱۳۵۹ به آمریکا نقل مکان کرد.
در صورت علاقهمندی، مطلب آموزش سرکلید در موسیقی به زبان ساده را از دست ندهید.
وفات
داود نوری در دومین روز از مردادماه سال ۱۳۶۹، در سن نود سالگی دار فانی را وداع گفت.
یادش همواره زنده و روانش شاد باد.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟