ساز چنگ که با نام هارپ نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین سازهای جهان است و صدای زیبا و ظاهر دلنشینی دارد. شاید برایتان جالب باشد که ریشه این ساز به سرزمین ایران و اجداد ما مربوط میشود. این ساز در گذر سالها و قرنها، شکل و ساختارش بارها تغییر کرده تا به فرم امروزی خود رسیده است. در ادامه این نوشته از وبلاگ ندابلاگ، بیشتر با گذشته و داستان ساز چنگ آشنا خواهید شد.
ساز چنگ
در ابتدا، چنگ شبیه یک ساز مثلثی چوبی دیده میشود. این ساز در ابعاد گوناگونی ساخته میشود و بسته به اندازهاش، بین ۱۹ تا ۴۷ سیم دارد. نوعی از چنگ که مجهز به پدال است، معمولاً ۴۰ تا ۴۷ سیم دارد و با نام چنگ پدالی شناخته میشود.
تاریخچه ساز چنگ
اگر بخواهیم پیشینه چنگ را در نوشتههای کهن بررسی کنیم، متوجه میشویم که در ادبیات فارسی بسیار از این ساز یاد شده است. حتی سیاره زهره را با عنوان چنگزن میشناختند.
مهری گلی که در سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۶ توسط دو باستانشناس دانشگاه شیکاگو به نامهای پیناس دلوگاز و هلن کانتور در تپه چغامیش خوزستان کشف شد، تصویر یک نوازنده چنگ منحنی را نشان میدهد. این چنگ متعلق به هزاره چهارم پیش از میلاد و مربوط به تمدن ایلامیان است و شش رشته داشته است.
برای مطالعه بیشتر، به تفاوت های کمانچه آذری و ایرانی سری سر بزنید.
به نظر میرسد چنگ قدیمیترین ساز ایرانی باشد که سیم داشته است. نام این ساز بیش از هر ساز دیگری در کتابها ذکر شده و تصویر آن نیز در بسیاری از آثار باستانی برجای مانده است.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آیا یادگیری پیانو با ارگ امکان پذیر است؟ بیابید.
بررسی ساز در حجاریهای بابل و آشور و نواحی مجاور
بر اساس سنگنوشتهها و آثار باستانی بهجایمانده از تمدنهای بابل و آشور و مناطق اطراف آن، میتوان فهمید که بیش از هشت قرن قبل از میلاد مسیح، انواع مختلفی از سازها ساخته شده و توسط نوازندگان استفاده میشده است.
در این مقاله مراحل تعویض نمد مضراب سنتور اطلاعات مفیدی آمده است.
نقشها و تصاویری که از آن دوران تاریخی باقی مانده، نشان میدهد که سازهایی مانند چنگ، سنتور و قانون، از جمله سازهای بسیار کهن هستند و از حدود دو هزار سال قبل از میلاد، در این مناطق رواج داشتهاند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً بیوگرافی یوسف فروتن؛ نوازنده برجسته تار و سهتار را بخوانید.
قدمت چنگ
بر اساس نوشتهها و مدارکی که از قدیم به دست ما رسیده، ساز چنگ تا زمانهای اخیر همواره جایگاه خود را حفظ کرده و تا دوره صفویان از آن استفاده میشده است. سلطان محمد چنگی را میتوان آخرین کسی دانست که در آن دوران این ساز را مینواخته است.
چنگ نیز مانند بسیاری از سازهای دیگر، به تدریج کاملتر و پیشرفتهتر شده و در طول تاریخ انواع گوناگونی پیدا کرده است. به طور کلی، انواع چنگهایی که در موسیقی ایران و جهان مورد استفاده قرار گرفتهاند را میتوان به این صورت دستهبندی کرد: چنگ ارکستری، چنگ سنتی، چنگ باستانی و چنگ تزیینی.
این سازها از نظر شکل ظاهری به ۱۷ مدل و قالب مختلف تقسیم میشوند که از میان آنها میتوان به چنگ زاویهدار، چنگ منحنی، چنگ ون و چنگ کندوگ اشاره کرد.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟