دونای یکی از سازهای بادی محلی است که در میان مردم کرد از علاقه و محبوبیت زیادی برخوردار است. این ساز صدایی زیبا و دلنشین دارد و از نظر شکل ظاهری شبیه به ساز نی است. در ادامه این نوشته، با این ساز کردی بیشتر آشنا خواهید شد.
دوزله یا دونای
دوزله که با نام دونای نیز شناخته میشود، یک ساز بادی محلی کردی است و در دسته سازهای یک زبانه قرار دارد.
این ساز قدمتی بسیار طولانی دارد و تاریخ آن به تمدنهای کهن مصر و ایران بازمیگردد. بسیاری معتقدند که ایرانیان مخترع این ساز بودهاند.
مردم کردزبان که به دو زبان سخن میگویند، این ساز را با نام دوزله میشناسند. آنها این ساز را از ساقه گیاهی به نام زله میسازند که ظاهری شبیه نی دارد و معمولاً در کنار رودخانهها رشد میکند.
شکل ساز
این ساز از دو لولهی موازی که به هم بسته شدهاند درست شده است. این لولهها معمولاً از جنس مس یا نی هستند، اما گاهی هم از پر نوعی پرنده به نام دال یا از استخوان پای پرندگان دیگر ساخته میشوند.
هر لوله یک قمیش یا زبانهی جداگانه دارد که مستقل عمل میکند. روی هر لوله شش سوراخ تعبیه شده که دقیقاً در امتداد هم قرار میگیرند. قسمت پایینی هر دو لوله کاملاً باز است. اندازهی معمول این ساز حدود ۲۲ سانتیمتر طول و ۲ سانتیمتر قطر است.
برای یادگیری پیشرفته، به آشنایی با انواع دستگاههای موسیقی سنتی مراجعه کنید.
وسعت صدا
وسعت صوتی این ساز معمولاً بین یک تا دو اکتاو است. بسته به اینکه اندازه ساز چقدر باشد، محدوده صدایی آن نیز تغییر میکند.
نحوه نواختن
برای نواختن دوزله، آن را تقریباً به طور کامل در دهان قرار میدهند و با انگشتان هر دو دست، سوراخهای آن را میپوشانند یا باز میکنند. از آنجا که دوزله دو لولهٔ صوتی دارد و صدایش دو برابر است، هر انگشت باید همزمان سوراخهای هر دو لوله را کنترل کند تا هر دو با هم و هماهنگ به صدا درآیند.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در آشنایی با اصطلاح پُلی فونی و مقدار مناسب آن در پیانو پیدا کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه دانستنی های جالب در مورد موسیقی.
در این مقاله مراحل کوک کردن سنتور اطلاعات مفیدی آمده است.
برای گسترش دانش خود، مقاله فرم موسیقی نوکتورن چیست؟ را مطالعه کنید.
نوازندهها برای نواختن دوزله از روش نفسگردانی استفاده میکنند تا بتوانند بدون توقف و قطع کردن صدا، نوازندگی کنند و در نتیجه صدایی پیوسته و کشدار تولید شود.
در صورت علاقهمندی، مطلب سوپرانو چیست؟ را از دست ندهید.
توصیه میکنیم این مطلب موسیقی الکترونیک چیست ؟ را حتماً بخوانید.
دونای در استانهای ایران
دونای در مناطق گوناگون ایران با اندازهها و شکلهای متفاوتی ساخته میشود. قدیمیترین نوع این ساز را میتوان در مناطق کردستان و آذربایجان غربی پیدا کرد.
این ساز در جایجای ایران با نامهای مختلفی شناخته میشود؛ برای مثال در بلوچستان به آن «دونی» میگویند و در استانهایی مانند هرمزگان، کرمانشاه، کردستان و ایلام با نامهای «دونای»، «جفتی»، «دوآهنگ» و «دوزله» از آن یاد میکنند. در خراسان نیز به آن «قشمه» گفته میشود.
قشمه در خراسان در سه گونه ساخته میشود: نوع پنج سوراخ، شش سوراخ و هفت سوراخ. هیچیک از این انواع، سوراخ پشتی ندارند.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره روحوضی یا سیاه بازی ،ترکیبی از نمایش و موسیقی بیابید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله انواع سازهای زهی از نظر شیوهٔ نواختن را مطالعه کنید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله بیوگرافی فیلیپ گلس | از بنیانگذاران موسیقی مینیمال سر بزنید.
برخی از نوازندگان ماهر این ساز عبارتاند از: «علی آبشوری»، «رمضان عزیزی» و «خان محمد» در خراسان، «قنبر راستگو» در هرمزگان و همچنین «مراد نهاوندی» و «علیدوست فلاحتی» در ایلام.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب نحوهی نگهداری و تمیز کردن ملودیکا را بخوانید.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟