همان طور که میدانید، ضربالمثلها در فرهنگ ما جایگاه ویژهای دارند و هر کدام درسی از زندگی را در خود پنهان کردهاند. یکی از این ضربالمثلهای پرمعنی، “گرگ دهن آلوده و یوسف ندریده” است. شاید این عبارت در نگاه اول کمی عجیب به نظر برسد، اما وقتی داستان پشت آن را بدانید، همه چیز روشن میشود.
این مثل از داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن کریم الهام گرفته شده است. همان طور که در قرآن آمده است، وقتی برادران حسود یوسف، او را در چاه انداختند، برای پنهان کردن کار خود، به پدرشان حضرت یعقوب (ع) گفتند که گرگ او را خورده است. آنها حتی برای باورپذیر کردن دروغ خود، لباس یوسف را به خون یک گوسفند آلوده کردند تا نشان دهند حمله گرگ واقعی بوده است.
اینجاست که معنای ضربالمثل روشن میشود: “گرگ دهن آلوده” کنایه از همان برادرانی است که با دروغ و نیرنگ، خود را به گناه آلوده کردند و نقشه شیطانی کشیدند. اما “یوسف ندریده” به این اشاره دارد که حقیقت هرگز پنهان نمیماند. دروغ آنها بالاخره آشکار شد و یوسف سالم پیدا شد و به مقام بزرگی رسید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله معنی ضرب المثل ” برج زهر مار بودن “ سر بزنید.
پس این ضربالمثل به ما هشدار میدهد که دروغ و خیانت، حتی اگر بسیار هوشمندانه و دقیق طراحی شده باشد، روزی آشکار میشود و حقیقت مانند یوسف، سرانجام پیروزمندانه ظاهر خواهد شد. این سخن زیبا را هم در مورد این داستان سرودهاند:
**چو یوسف را ز چاه غم برآوردند**
**ز گنج قحط جان و مال بگشودند**
**به روی خویش بر درش نگه کرد**
**که گرگ آلوده دهان چه خواهد کرد**
در این بخش به بررسی معنای این ضربالمثل ایرانی که از شعر سعدی گرفته شده است میپردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.
معنی ضرب المثل گرگ دهن آلوده و یوسف ندریده چیست؟
۱. یعنی فردی که هیچ کار اشتباهی انجام نداده، باز هم مورد سؤال و بازخواست قرار میگیرد.
۲. معمولاً این ضربالمثل زمانی استفاده میشود که به کسی تهمت نادرست بزنند، در حالی که او هیچ تقصیری ندارد.
۳. این مثل از نظر معنا شبیه به این ضربالمثل است: “آش نخورده و دهان سوخته”.
ریشه ضرب المثل
این ضربالمثل از ماجرای حضرت یوسف (علیه السلام) گرفته شده است. وقتی برادرانش از روی حسادت، او را به صحرا بردند و درون چاه انداختند، هنگام بازگشت با چشمانی گریان و به شکل دروغین، پیراهن خونآلود او را به پدرشان حضرت یعقوب نشان دادند و گفتند: “گرگ، برادرمان را خورد!”
در حالی که اصلاً گرگی در کار نبود و یوسف را گرگی نخورده بود. به همین دلیل، وقتی کسی را بیگناه مقصر جلوه میدهند و تقصیر کارها را به گردن او میاندازند، میگویند مانند “گرگ داستان یوسف” شده است. چون در این ماجرا، گرگ بیگناه بود و گناه اصلی را برادران حسود مرتکب شده بودند.
شعر کامل از سعدی
ای همنشین بی وفا و رها کرده،
این شد پایبندی و قول و قراری که دادی؟
در محلهٔ تو همه مرا میشناسند، ولی از دیدار تو بیبهرهام؛
گرگ دهنآلوده هرگز یوسف را ندیده است.
من که چیزی ندیدم، ولی همهٔ شهر میگویند:
“افسانهٔ مجنون به لیلی نرسیده است.”
در خواب لب شیرین آن سروِ قد را چشیدم،
اما از خواب که بیدار شوی، جز انگشتِ گزیده چیزی نداری.
چه بسیار در جستجوی تو تلاشِ بیهوده کردم،
مثل کودکی که دنبال گنجشکِ پریده میدود.
مرغِ دل خردمندان را تو صید نکردی،
مگر با کمانِ مهرهٔ ابروی خمیدهات.
راه رفتنت را چه تشبیه کنم؟ به خرامیدن طاووس.
نگاه نازکبینَت را به نگاه آهوی رمیده.
اگر بخواهم از شیراز بیرون بروم، راهی نیست،
چون تو دورِ من حلقه کشیدهای.
با دستِ بلورین تو نمیتوان پنجه درانداخت؛
رفتم در حالی که برایت دعا کردم و از تو دشنام شنیدم.
چشمِ سعدی دیگر روی تو نبیناد،
اگر چشمش به کس دیگری بیفتد که روی تو دیده باشد.
اگر سوالاتی دارید، مقاله معنی ضرب المثل “به هر کجا که روی آسمان همین رنگ است “ به شما کمک خواهد کرد.
—
اختصاصی-ندابلاگ
ضربالمثل: آش نخورده و دهان سوخته
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله معنی ضرب المثل ” توانگری به هنر است نه به مال “ مراجعه کنید.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟