آشنایی با انواع کامواهای بافتنی
برای شروع بافتنی، ابتدا باید با انواع کاموا آشنا شوید.
کامواهایی که برای بافت استفاده می‌شوند، معمولاً در چهار گروه اصلی جای می‌گیرند: نخ‌های طبیعی (مانند پشم و موی حیوانات)، نخ‌های گیاهی (مثل کتان)، ابریشم و نخ‌های مصنوعی. در ادامه هر یک را به طور جداگانه بررسی می‌کنیم.
نخ‌های طبیعی
نخ‌های طبیعی بر اساس حیوانی که از آن تولید می‌شوند، دسته‌بندی می‌گردند.
پشم: پشم گوسفند یکی از بهترین گزینه‌ها برای بافتنی است. این نوع پوشاک بسیار مناسب بوده و برای دوخت انواع لباس‌ها به کار می‌رود. پارچه‌ای بادوام، محکم و راحت است که حدود ۸۰ درصد هوا را در خود نگه می‌دارد و باعث گرم ماندن بدن می‌شود. از مزایای پشم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. ساختار ویژه پشم باعث می‌شود تغییرات آب و هوایی کمتر روی بدن تأثیر بگذارد. این الیاف با جذب رطوبت بدن، حالت تعادل ایجاد می‌کنند.
2. پشم حدود ۶۰ درصد بیشتر از سایر الیاف هوا را در خود نگه می‌دارد و همین موضوع بدن را در برابر تغییرات دما مقاوم‌تر می‌کند.
3. الیاف پشم در مقایسه با دیگر الیاف هم‌سایز خود سبک‌تر هستند، بنابراین لباس‌های پشمی وزن کمی دارند.
4. پشم در برابر عوامل بیرونی بسیار مقاوم است و استحکام بیشتری نسبت به الیاف گیاهی دارد.
5. قابلیت رنگ‌پذیری پشم بسیار عالی است و این ویژگی در صنعت نساجی اهمیت زیادی دارد.
6. پشم عایق خوبی در برابر صدا محسوب می‌شود و این ویژگی در ساخت فرش و موکت بسیار مهم است.
7. پشم به خودی خود آتش نمی‌گیرد، مگر اینکه مستقیم در تماس با شعله قرار گیرد.
8. این الیاف اشعه ماوراء بنفش را از خود عبور می‌دهد و برای سلامت بدن مفید است.
9. پشم به راحتی قابل بافتن یا نمدی شدن است.
10. پشم قابلیت کشسانی بالایی دارد و تا ۳۰ درصد بیشتر از اندازه معمول می‌تواند کش بیاید، بدون آنکه شکل اولیه خود را از دست بدهد.
آلپاکا
آلپاکا نوعی از حیوانات شبیه به لاما است که در آمریکای جنوبی یافت می‌شود. این حیوان مانند لاما اهلی است، اما برخلاف لاما که گوش‌هایش به شکل موز است، گوش‌های آلپاکا صاف و مستقیم می‌باشد. پشم آلپاکا نرم‌تر از پشم لاما است و باکیفیت‌ترین نوع آن، قیمتی نزدیک به کرک کشمیر مرغوب دارد.
گله‌های آلپاکا معمولاً در ارتفاعات بالای ۳۵۰۰ متر در کوه‌های آند زندگی می‌کنند. این مناطق شامل کشورهایی مانند اکوادور، جنوب پرو، شمال بولیوی و شمال شیلی می‌شود. آلپاکاها جثه کوچک‌تری نسبت به لاماها دارند و از آنها برای حمل بار استفاده نمی‌شود، بلکه هدف اصلی از پرورش آنها، استفاده از الیاف پشمشان است.
از پشم آلپاکا برای تولید انواع محصولات بافتنی مانند پتو، جوراب، کلاه، دستکش، روسری و پانچو استفاده می‌شود. جالب است بدانید که پشم آلپاکا در کشور پرو در ۵۲ رنگ طبیعی مختلف، در استرالیا در ۱۲ رنگ و در آمریکا در ۱۶ رنگ طبیعی دسته‌بندی شده است.
در صنعت پارچه و پوشاک، کلمه آلپاکا معمولاً به یک شیوه خاص بافت پارچه اشاره دارد. در گذشته در این روش از پشم آلپاکا استفاده می‌شد، اما امروزه اغلب از پشم بزهای نژاد مَرغُز که به آن موهر می‌گویند، برای این نوع بافت استفاده می‌کنند.
کرک کشمیر که گاهی به آن فقط کشمیر می‌گویند، نوعی الیاف است که از بزهای کشمیر و برخی بزهای دیگر گرفته می‌شود. این الیاف بسیار نرم، محکم، سبک و لطیف هستند و لباس‌های ساخته شده از آن کیفیت فوق‌العاده‌ای دارند.
برای یادگیری پیشرفته، به ۱۰ اشتباه رایج در شمع‌سازی و راه‌های جلوگیری از آن مراجعه کنید.
کشمیر به خاطر رشته‌های نرم و ظریفش معروف است که به طور طبیعی پوششی سبک و بدون پرز ایجاد می‌کند. این الیاف به راحتی برای انواع کارها قابل استفاده است و می‌توان آن را به صورت نخ‌های نازک یا ضخیم ریسید. رنگ طبیعی کشمیر بدون رنگرزی، سفید، خاکستری و سایه‌های مختلف قهوه‌ای است. همچنین به پشم نوعی بز به نام آنگورا هم کشمیر گفته می‌شود.
کشمیر یک پارچه طبیعی است. برای شستشوی آن می‌توانید از ماشین لباسشویی با آب سرد و مواد شوینده مناسب استفاده کنید. پس از شستن، بهتر است آن را روی یک سطح صاف پهن کنید تا در هوای آزاد خشک شود. ممکن است پس از مدتی پوشیدن، بر اثر سایش الیاف، روی پارچه گره‌های کوچکی ایجاد شود که با یک شانه مخصوص می‌توانید آنها را از بین ببرید.
موهر نوعی پارچه لطیف است که از موی بزهای خاص و خرگوش‌های آنگورا به دست می‌آید. برخلاف پشم معمولی گوسفند، سطح الیاف موهر صاف است و برآمدگی‌های ریز ندارد. پوسته‌های نازک روی تارهای موهر، کاملاً یکدست به رشته‌ها چسبیده‌اند و همین ویژگی باعث می‌شود تا پارچه موهر جلای زیبا و درخشندگی طبیعی داشته باشد.
امروزه کشورهای آفریقای جنوبی، آمریکا، ترکیه، آرژانتین، استرالیا و نیوزیلند از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان موهر در جهان به شمار می‌روند. موهر بسیار محکم است و آتش نمی‌گیرد. این پارچه رطوبت را به سرعت جذب می‌کند و مدت زیادی آن را نگه می‌دارد، کمتر چروک می‌شود، دوام بالایی دارد و رنگش ثابت می‌ماند. به همین دلایل، افراد زیادی طرفدار این نوع پارچه هستند.
قیمت لباس‌های موهری در مقایسه با لباس‌های کشمیری کمتر است و به همین دلیل استفاده از آن نیز رایج‌تر است.
۶- آنقوره
محبوب‌ترین نوع خرگوش برای تولید پشم، نژاد آنقوره است. خرگوش آنقوره، حیوانی بسیار آرام است که معمولاً برای استفاده از پشمش پرورش داده می‌شود. این نژاد، مشهورترین نوع خرگوش در جهان به شمار می‌رود که به خاطر موهای بلند و لطیفش شهرت دارد. خرگوشی که در گذشته به عنوان حیوان خانگی نگهداری می‌شد، به دلیل پشم باکیفیت و بلندش که در صنعت و تولید پوشاک کاربرد دارد، آنقدر مورد توجه قرار گرفت که پرورش آن به بسیاری از کشورهای دیگر نیز راه یافت.
از پشم خرگوش آنقوره برای تولید پارچه‌های بسیار لوکس استفاده می‌شود. لباس‌هایی که از این پشم ساخته می‌شوند، قیمت بسیار بالایی دارند و در سراسر جهان به فروش می‌رسند. امروزه کشور چین با پرورش نزدیک به ۸ میلیون خرگوش آنقوره، سالانه حدود ۸ تن پشم آنقوره تولید می‌کند که تقریباً ۹۰ درصد از تولید جهانی را شامل می‌شود. علاوه بر چین، کشورهایی مانند فرانسه، ترکیه، استرالیا، آلمان و زلاندنو نیز از تولیدکنندگان این نوع پشم هستند.
کتان
الیاف کتان از ساقه‌ی گیاهی به نام فلکس گرفته می‌شود. این گیاه هر سال کاشته می‌شود و قد آن تا حدود ۱۲۰ سانتی‌متر می‌رسد. ضخامت ساقه‌ی آن نیز بین ۸/۱ تا ۱۶/۱ اینچ است. بالای ساقه، شاخه‌های زیادی دارد و روی آنها گل‌هایی با رنگ‌های سفید، قرمز، بنفش، لاجوردی و آبی می‌روید. کیفیت الیاف کتان به خوبی خاک و وضعیت آب‌وهوا بستگی دارد. این گیاه در هوای خنک و مرطوب و با بارندگی مناسب، بهتر رشد می‌کند. بذر کتان در اردیبهشت و خرداد کاشته می‌شود و سه ماه طول می‌کشد تا کامل برسد. کشورهای اصلی پرورش‌دهنده‌ی کتان عبارت‌اند از: کانادا، چین، روسیه، هند، انگلیس و آمریکا. از نظر ساختار شیمیایی، الیاف کتان مانند پنبه، سلولزی است؛ اما با وجود این شباهت، از سه نظر با پنبه تفاوت دارد: ۱- ساختار درونی ۲- ویژگی‌های الیاف ۳- ساختار فیزیکی الیاف. یکی از کاربردهای اصلی الیاف کتان، تولید پارچه‌ی کتانی است.
۹- ابریشم
ابریشم (که در زبان هندی «رشم» نامیده می‌شود) یک نوع نخ طبیعی است و از پیله‌ی کرم ابریشم به دست می‌آید. ماده‌ی اصلی تشکیل‌دهنده‌ی آن پروتئین است.
از این نخ، پارچه‌های ابریشمی تولید می‌شوند که از لطیف‌ترین و مرغوب‌ترین پارچه‌های جهان محسوب می‌شوند.
به خاطر درخشندگی خاص نخ ابریشم، پارچه‌های ساخته‌شده از آن مانند یک منشور عمل می‌کنند؛ به این صورت که اگر از زوایای مختلف به آن نگاه کنید، رنگ‌های گوناگونی را مشاهده خواهید کرد.
نخ‌های ابریشمی هم از نوع طبیعی و هم از نوع مصنوعی تولید می‌شوند. این نخ‌ها گرما را مانند پشم نگه می‌دارند، اما برخلاف پشم، خاصیت کشسانی و انعطاف‌پذیری ندارند.
الیاف مصنوعی
با پیشرفت دانش شیمی و ساخت مواد مصنوعی توسط انسان، پژوهشگران به این فکر افتادند که برای پارچه‌بافی نیز الیاف دست‌ساز تولید کنند و از آنها نخ مناسب برای بافندگی به دست آورند. پس از کوشش‌های بسیار، موفق شدند این الیاف مصنوعی را تولید کرده و با ترکیب آنها با برخی الیاف طبیعی، نخ‌های تازه‌ای بسازند. معروف‌ترین نخ‌های مصنوعی شامل نایلون، پولیستر و اکریلیک می‌شوند. این نخ‌ها در مقایسه با الیاف طبیعی قیمت کم‌تری دارند و در مقابل شست‌وشو با ماشین لباسشویی نیز پایدار هستند.
۱۲- نخ‌های ترکیبی
در صورت علاقه‌مندی، مطلب براش چوب را از دست ندهید.
نخ ترکیبی از به هم آمیختن دو یا چند نوع الیاف مختلف به دست می‌آید. این کار باعث ایجاد ساختاری تازه با ویژگی‌های جدید می‌شود.
برای یادگیری پیشرفته، به آموزش مرحله به مرحله تعویض فتیله شمع بدون ذوب مجدد مراجعه کنید.
در تولید نخ ترکیبی، الیاف گوناگون از نظر جنس، اندازه، ضخامت یا رنگ با یکدیگر مخلوط می‌شوند تا نخ نهایی تولید شود. این نوع نخ قبل از مرحلهٔ ریسندگی ایجاد می‌شود و معمولاً خصوصیات مطلوبی مانند استحکام و طول عمر بالا دارد. همچنین این روش، هزینهٔ تولید نخ‌های گران‌قیمت را کاهش می‌دهد.
برای ساخت نخ ترکیبی می‌توان الیاف طبیعی و مصنوعی مثل پنبه و پلی‌استر، یا حتی الیاف طبیعی مختلف مانند پشم و کتان را با هم ترکیب کرد تا ویژگی‌های بهتری حاصل شود.
نخ‌های امروزی انواع مختلفی دارند؛ مانند نخ‌های فلزی، نخی با پوشش خزدار، اسپیرال و انواع دیگر. این نخ‌ها در رنگ‌ها و بافت‌های گوناگونی تولید می‌شوند. اما یک نکته مهم درباره‌ی آنها این است که معمولاً گره‌ها روی این نخ‌ها به‌راحتی دیده نمی‌شوند. به همین دلیل، اگر تازه کار هستید و تجربهٔ کمی دارید، استفاده از این نوع نخ‌ها برایتان مناسب نیست.
برای یادگیری بافتنی و قلاب بافی، می‌توانید وسایل و ابزارهای مورد نیاز را با کلیک روی عکس‌های زیر تهیه کنید.
۱۴- ضخامت کاموا
علاوه بر نوع نخ که از جنس آن مشخص می‌شود، هنگام خرید کاموا باید به وزن یا ضخامت آن هم توجه کنید. کامواها در اندازه‌های مختلفی وجود دارند؛ از کامواهای بسیار نازک گرفته تا کامواهای بسیار کلفت.
۱۵- اطلاعات روی برچسب کاموا
روی نخ و کامواها معمولاً یک برچسب وجود دارد که اطلاعات مفیدی به شما می‌دهد.
**وزن و طول نخ:** وقتی می‌خواهید کاموا بخرید، حتماً به طول آن دقت کنید. بعضی کامواها با اینکه کلفت و حجیم به نظر می‌رسند، طول کمی دارند و ممکن است مجبور شوید تعداد بیشتری از آنها را تهیه کنید.
**شماره میل یا قلاب پیشنهادی:** روی هر برچسب، شماره‌ای نوشته شده که اندازه میل بافتنی یا قلاب مناسب برای آن نخ را نشان می‌دهد. اگر آن شماره دقیق را ندارید، می‌توانید از اندازه‌های نزدیک به آن استفاده کنید.
**کدهای رنگ (Col.No و Lot.No):** این کدها مشخص می‌کنند که رنگ کاموا دقیقاً چه کدی دارد. اگر در وسط کار نخ تمام شد و خواستید همان رنگ را دوباره بخرید، با نشان دادن این کدها می‌توانید رنگ کاملاً مشابهی پیدا کنید.
**جدول راهنمای بافت (Gauge):** روی بعضی برچسب‌ها جدولی چاپ شده که تعداد دانه‌های لازم برای هر رج را نشان می‌دهد. این اعداد با توجه به جنس نخ و کشش آن محاسبه شده‌اند. اگر بر اساس این جدول ببافید، کار شما محکم‌تر و بادوام‌تر خواهد شد (این نکته مخصوصاً برای بافت لباس مهم است).
راهنمای شستشو
روی برچسب نخ، نشانه‌هایی برای نحوه شستن و نگهداری آن وجود دارد.
نمودار تشت، مربوط به شستشو با ماشین لباسشویی است. اگر روی آن علامت ضربدر باشد، یعنی این نخ قابل شستن نیست.
علامت مثلث، مربوط به استفاده از مواد سفیدکننده است.
علامت اتو، دمای مناسب برای اتو زدن را نشان می‌دهد و اگر روی آن ضربدر باشد، یعنی نباید آن را اتو کرد.
علامت دایره هم مربوط به خشک‌شویی است و مشخص می‌کند که از چه مواد شیمیایی می‌توان یا نمی‌توان استفاده کرد.
ویژگی‌های نخ
وقتی می‌خواهید نخ بخرید، باید به چند ویژگی مهم آن توجه کنید. این ویژگی‌ها شامل موارد زیر است:
**حافظه نخ**:
منظور از حافظه، توانایی نخ برای بازگشت به شکل اولیه بعد از کشیده شدن است. نخ پشمی بهترین حافظه را دارد، اما نخ‌های پنبه‌ای و کتانی معمولاً حافظه ندارند. مثلاً اگر یک لباس پشمی را بعد از پوشیدن بشویید و در هوای آزاد پهن کنید، دوباره به شکل اول برمی‌گردد و می‌توانید با آن لباس جدیدی ببافید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه خاص‌ترین گیفت‌های عقد و عروسی ۲۰۲۵.
**لختی نخ**:
لختی نخ برعکس حافظه آن عمل می‌کند. نخ‌هایی که حافظه کمی دارند، لختی بیشتری دارند. ابریشم، کتان و پنبه از جمله نخ‌هایی هستند که لختی بالایی دارند.
**گرمی و سردی نخ**:
بعضی نخ‌ها می‌توانند گرما را نگه دارند و مثل یک عایق عمل کنند. به این ویژگی گرمی می‌گویند. در مقابل، نخ‌های سرد این قابلیت را ندارند. نخ‌هایی مانند مرینو، آلپاکا، کشمیر و موهر جزو نخ‌های گرم هستند، اما پنبه و کتان سرد محسوب می‌شوند. ابریشم هم همزمان هم گرم است و هم سرد.
**هاله نخ**:
بعضی نخ‌ها به دلیل جنس و روش تولیدشان، کرک‌های ریزی دارند که به آن هاله می‌گویند. موهر کودک، آلپاکا و کشمیر هاله زیادی ایجاد می‌کنند.
**خشکی و شکنندگی**:
اگر نخ بعد از کشیده شدن به حالت اول برنگردد، به آن شکنندگی می‌گویند. برای مثال، نخ کتان شکنندگی بالایی دارد.
**نرمی نخ**:
نرمی نخ به ضخامت رشته‌های آن بستگی دارد. هرچه رشته‌ها نازک‌تر باشند، نخ نرم‌تر خواهد بود. کشمیر و آلپاکای کودک از نرم‌ترین نخ‌ها هستند.
در جدول زیر می‌توانید مشخصات انواع نخ را مشاهده کنید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله پتینه لعابی سر بزنید.
۱۸- وزن نخ
یکی از نکات مهم هنگام خرید کاموا، وزن آن است. کارخانه‌های سازنده از واژه‌های مختلفی برای نشان دادن وزن کاموا استفاده می‌کنند. بعضی از این موارد در جدول زیر آورده شده است.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟