موسیقی با توجه به ویژگیهای مختلفی که دارد، به گروههای گوناگونی تقسیم میشود و بر همان اساس نیز نامگذاری میشود. یکی از گونههای جذاب موسیقی، به ویژه در کشور ما ایران، موسیقی محلی است. اگر میخواهید بیشتر با موسیقی فولکلور یا همان موسیقی بومی آشنا شوید، ادامه این نوشته را در وبلاگ ندابلاگ دنبال کنید.
موسیقی فولکلور یا موسیقی محلی
موسیقی فولکلور که با نامهای موسیقی بومی یا محلی نیز شناخته میشود، نوعی موسیقی سنتی است. این موسیقی از باورها و رسمهای یک گروه یا منطقه خاص سرچشمه میگیرد و از گذشته تا امروز، نسل به نسل و سینه به سینه منتقل شده است.
اما معنای دقیق “بوم” چیست؟ در یک تعریف کلی، بوم به محیط و سرزمینی گفته میشود که گروهی از مردم در آن زندگی میکنند و از نظر اخلاقیات، رسوم و فرهنگ (یا بخشی از یک فرهنگ بزرگتر) با هم اشتراک دارند.
این سبک موسیقی شامل نغمهها، آهنگها، تصنیفها و ترانههایی است که ویژه مردم یک ناحیه یا قومیت خاص است. این موسیقی بیشتر در جاهای دور از شهرهای بزرگ، در روستاها و حتی در میان عشایر و کوچنشینان رواج دارد.
نمونههایی از آن مانند موسیقی لری، گیلکی، کردی یا موسیقی نواحی جنوب ایران است. در این گونهها معمولاً از یک یا دو ساز محدود استفاده میشود و اجرای آن اغلب به صورت تکخوانی یا همخوانی گروهی مردم روستا است که بسیاری اوقات با حرکات و نمایشهای آیینی همراهی میگردد.
نغمه های دل انگیز
آهنگهای جذاب و گوشنواز، نواهای طبیعی و ساده و دلپذیر، در موسیقی امروز بسیاری از کشورهای جهان، از ارزش و جایگاه خاصی برخوردار شدهاند. بیشتر آهنگسازان، این ملودیها و نغمههای بومی و محلی را پایهای برای خلق قطعات موسیقی موفق و زیبا قرار دادهاند.
در صورت علاقهمندی، مطلب نخستین خواننده مرد در رادیو ملی ایران که بود؟ را از دست ندهید.
برخی از تمدنهای پیشرفته، علاوه بر موسیقی سنتی خود، گونهی دیگری از موسیقی نیز دارند که به آن موسیقی محلی میگویند. این موسیقی بازتابدهندهی همهی نیازهای مردم بوده و به تمام جنبههای زندگی فردی و اجتماعی آنان پیوند خورده است.
برای یادگیری پیشرفته، به آشنایی با دستگاه نوا در موسیقی مراجعه کنید.
تاریخچه :
در فرهنگهای مربوط به پایان عصر سنگ، موسیقیدان نقش درمانگری را دارد که تندرستی را به افراد بازمیگرداند. این نگرش در فرهنگ بسیاری از مناطق جهان و همچنین در بخشهای مهمی از ایران نیز مشاهده میشود. این جنبه از فرهنگ موسیقی، به احتمال زیاد بخشی از یک فرهنگ کلیتر است که ریشههای آن به دوران سنگ بازمیگردد.
در تاریخهای رسمی هنر، کمتر اشارهای به این نوع موسیقی شده است؛ در حالی که این موسیقی در واقع بازتاب زندگی عملی و بیآلایش نیاکان ما به شمار میرود.
موسیقی محلی در حوزهای از فرهنگ و هنر جای میگیرد که به آن فرهنگ عامه میگویند. از ویژگیهای موسیقی بومی، سادگی و بیپیرایگی آن است.
در موسیقی بومی یا محلی ایران، از یک سو میتوان نقش هنرهای نخستین، باورها، عواطف و به طور کلی زندگی پیشینیان را بازجست و از سوی دیگر، نمودهای طبیعت را دید. بخش اصلی و هستهای موسیقی محلی ایران را ترانهها تشکیل میدهند.
افسانهها و داستانهاى آشناى محلى
بسیاری از این آهنگها به افسانهها و داستانهای شناختهشدهی محلی اشاره میکنند. در گذشته، شعر و موسیقی پیوندی بسیار نزدیک و ناگسستنی با هم داشتند.
اگر “کشور” را به عنوان یک فضای فرهنگی در نظر بگیریم، در این فضا، گروههای قومی مختلف با آیینها، تاریخ و فرهنگهای گوناگون در کنار هم زندگی میکنند.
بنابراین، همانطور که بین ملتهای مختلف تنوع موسیقایی وجود دارد، در داخل یک کشور نیز به خاطر همین گوناگونیها، با گونههای مختلف و متفاوتی از موسیقی روبرو میشویم. برای نمونه در ایران، موسیقی کردی، لری، گیلکی، بلوچی، موسیقی جنوب و دیگر اقوام با یکدیگر تفاوت دارد.
نکتهی دیگر این است که در ایران برای اشاره به موسیقی بومی، از واژههای “موسیقی نواحی”، “موسیقی محلی”، “موسیقی فولکلوریک” و “موسیقی مقامی” هم استفاده میشود که امروزه اصطلاح “موسیقی نواحی” رواج بیشتری دارد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با دستگاه راستپنجگاه .
اگر سوالاتی دارید، مقاله بیوگرافی همایون شجریان به شما کمک خواهد کرد.
البته باید توجه داشت که از نگاه کارشناسی، موسیقی نواحی در ایران همواره با خوانندگی همراه است، در حالی که موسیقی بومی ممکن است بدون آواز باشد.
برای گسترش دانش خود، مقاله چوب های مناسب برای ساخت ساز را مطالعه کنید.
محتوا و ویژگیهای موسیقی محلی چیست؟
ریشههای آن در گذشتهای دور و فرهنگهای باستانی نهفته است.
بر پایهٔ روشهای علمی یا استدلالهای منطقی بنا نشده و هیچ آموزگاری آن را آموزش نمیدهد.
از کردارها و عادتهای رایج میان مردم یک گروه سرچشمه میگیرد.
وضعیت و حالوهوایی را بیان میکند که بر یک جامعه حاکم است.
ممکن است دربردارندهٔ درونمایهای عاشقانه، شاد و پایکوبیگونه یا دارای مفاهیم عرفانی باشد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ساز بانجو چیست؟.
مضمون ترانههای موسیقیهای محلی اغلب با شرایط زندگی مردم جامعه در ارتباط است. به عنوان مثال، در برخی از این ترانهها به موضوع کشاورزی و دامپروری پرداخته میشود که نشان میدهد آن ترانه متعلق به منطقهای است که مردمش به این کارها مشغول هستند.
لالایی، یعنی همان آواز آرامی که مادران یا پرستاران برای خواباندن کودکان میخوانند، نیز شکلی از موسیقی فولکلور یا محلی به شمار میرود.
در موسیقی محلی میتوان بازتابی از ادبیات، عواطف، اعتقادات و به طور کلی شیوهی زندگی نیاکان را دید.
در این نوع موسیقی، معمولاً زیباییهای طبیعت مانند آبشارها، دشتها و درههای سرسبز، شکوفههای درختان، فصل بهار و پاییز و حتی سرمای زمستان به تصویر کشیده میشود.
یکی از ویژگیهای موسیقی محلی در ایران، استفاده از آن در مراسم مذهبی است. بر اساس اسناد تاریخی، مغها در دورهٔ هخامنشی نیایشهای خود را با آهنگ میخواندهاند.
سازهای رایج در موسیقی فولکلور یا محلی ایران
سازهایی که معمولاً برای نواختن موسیقی فولکلور یا محلی در ایران به کار میروند، شامل این موارد هستند:
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله مهسا کریمی، مدرس گیتار پاپ و کلاسیک مراجعه کنید.
شیپور،
دهل،
دمام،
دف،
دایره،
کرنا،
سرنا،
نی،
سنج و …
نوازندگی این سازها تنها در دست نوازندگان حرفهای نیست، بلکه مردم عادی و به ویژه جوانان نیز با آنها موسیقی اجرا میکنند.
اهمیت موسیقی موسیقی فولکلور یا محلی
گنجینههای فرهنگی و هنری هر سرزمینی از راه آهنگهای بومی و محلی به آیندگان سپرده میشود. همچنین، این موسیقی به ما کمک میکند تا ارزشهای ملی و مردمی را از دید تاریخی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بهتر بشناسیم.
آوازهایی که در موسیقی فولکلور خوانده میشوند، پیوندی نزدیک با جنبههای گوناگون فرهنگ جامعه دارند و در دل این آوازها، رسوم، باورها و اندیشههای مردم گاه تأیید و گاه نقد میشوند.
معروف ترین موسیقی های فولکور
در این بخش چند آهنگ محلی را به شما معرفی میکنیم که ملودی آنها برای خیلی از ما آشناست.
برای یادگیری پیشرفته، به نکات مهم در مورد نواختن سنتور مراجعه کنید.
لیلا- خراسانی
خراسان سرزمین هزاران آواز و نواست. از آهنگ معروف “نوایی نوایی” گرفته تا ترانههای “ا… مزار” و “لیلا”. قطعه “لیلا” که بیشتر با نام “لیلا در وا کن مُیُم” شناخته میشود.
این ترانه از ساختههای برجسته اسماعیل ستارزاده، هنرمند خراسانی است که ملودی آن را با ساز دوتار نواخته است.
او از استادان بیهمتای موسیقی در شمال خراسان و کسی بود که موسیقی محلی این دیار را دوباره زنده کرد. آهنگهایی مانند “بلندبالا”، “دختر فراش باشی” و “شاه دوماد” از دیگر کارهای او هستند که خوانندگان مختلف نیز آنها را دوباره اجرا کردهاند.
رعنا-گیلکی
موسیقی محلی گیلان، سرشار از شور و نشاط است، درست مانند طبیعت و مردم آن منطقه. ترانه زیبای «رعنا» یکی از این آهنگهای اصیل است که احتمالاً اصل آن را با صدای فریدون پوررضا یا بازخوانی گروه رستاک شنیدهاید.
فریدون پوررضا از شاگردان استاد بنان، خواننده بزرگ موسیقی ایرانی بود. همچنین او خواننده ترانههای معروف سریال محبوب «پس از باران» بوده است. از این هنرمند دو آلبوم با نامهای «می گیلان» و «گیله لو» به یادگار مانده است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله ۵ موسیقی برتر تاریخ سینمای جهان مراجعه کنید.
کابوکی- کردی
شاید بیشتر ما زبان کردی را ندانیم، اما شور و حال آهنگهای محلی به این زبان میتواند هر شنوندهای را مجذوب خود کند.
آهنگ «کابوکی» یا «کابوکه» یکی از قدیمیترین نواهای کردی است که احتمالاً پیشینهای بیش از هزار سال دارد و بارها با صدای خوانندگان گوناگون اجرا شده است.
شناختهشدهترین روایت این آهنگ، با سهتار و صدای شهرام ناظری، خواننده سرشناس ایرانی که اهل کرمانشاه است، ضبط شده. او بارها این قطعه را در اجراهای زنده خود خوانده است.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آشنایی با ساز عود بیابید.
بارو بارو- لری
ترانه مشهور «بارو بارو» ساخته هنرمند فقید، حسین فرجی است.
بسیاری گمان میکنند این آهنگ، اثری مستقل از گروه رستاک است، در حالی که در اصل متعلق به این خواننده لرزبان است.
با این حال، اجرای گروه رستاک مورد پذیرش فرجی قرار نگرفت و او اعتقاد داشت که این گروه، اشعار غیراصیلی را روی آهنگ او قرار دادهاند.
نکته جالب اینجاست که نسخه اصلی این ترانه، هنگام انتشار در سال ۱۳۷۰، با استقبال گستردهای روبرو شد و به یکی از پرفروشترین آثار موسیقی آن دوره تبدیل گشت.
هله مالی- بوشهری
بازآفرینی بسیاری از آهنگهای محلی جنوب ایران، مرهون تلاشهای آقای خان، شخصیت محبوب برنامه خندوانه است.
او بارها این آهنگها را در این برنامه اجرا کرد و ساز نیانبان را که بخش مهمی از موسیقی بوشهر است، به مردم معرفی نمود.
“هله مالی” یکی از ترانههای بوشهری است که چندین بار در این برنامه پخش شده است. کلمه “هله” در زبان محلی بوشهر، معنای خاصی به تنهایی ندارد.
در کار دریانوردی، وقتی میخواهند لنگر کشتی را بالا بکشند یا تور ماهیگیری را از آب بیرون آورند، برای هماهنگی بین دو گروه که در دو طرف چپ و راست قرار دارند، از این صدا استفاده میکنند. گروه اول که تور را میکشد، میگوید “هله” و گروه دوم در پاسخ میگوید “مالی”.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟