سازهای زهی دستهای از سازها هستند که صدای آنها از لرزش سیم یا زه ایجاد میشود. این لرزش معمولاً با کشیدن آرشه روی سیم یا زخمه زدن با مضراب به وجود میآید. اگر دوست دارید بیشتر با این گروه از سازها آشنا شوید، ادامه این نوشته در وبلاگ ندابلاگ را دنبال کنید.
در این مقاله خانه اپرای سیدنی، یکی از مهمترین مراکز هنرهای نمایشی اطلاعات مفیدی آمده است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله هوشنگ ظریف | ۱۷ سال تدریس تار در هنرستان موسیقی مراجعه کنید.
برای مطالعه بیشتر، به انتخاب کلیفون مناسب برای ساز و نکاتی که باید بدانید سری سر بزنید.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره با ساز بالالایکا آشنا شوید بیابید.
ساز زهی چیست؟
سازهای زهی به سازهایی گفته میشود که صدای آنها از لرزش سیم یا تار به وجود میآید. در گذشته به این نوع سازها ذوات الاوتار میگفتند.
ذوات الاوتار به دو دسته تقسیم میشدند. دسته اول سازهایی مانند چنگ، قانون و سنتور بودند که برای هر نت، یک سیم جداگانه روی ساز نصب میشد و هنگام نواختن، نوازنده روی سیمها انگشت نمیگذاشت.
اگر سوالاتی دارید، مقاله بیوگرافی مژگان شجریان به شما کمک خواهد کرد.
دسته دوم سازهایی مانند عود، رباب و تنبور بودند که نوازنده با انگشتان دست چپ روی سیمها — که هر کدام وتر نامیده میشدند — فشار میآورد. به بیان دیگر، صدای دسته اول از سیمهای آزاد به دست میآمد و صدای دسته دوم از سیمهایی که گرفته میشدند ایجاد میگردید.
پس از هشت سال پژوهش و بررسی توسط پنج محقق تاریخ موسیقی برای یافتن نخستین سازهای ایرانی، این نتیجه به دست آمد که اولین ساز زهی ایران و جهان، چنگی است که در سعدالسلطنه قزوین کشف شده است.
توصیه میکنیم این مطلب بیوگرافی هانس زیمر | یکی از ۱۰۰ نابغه زنده جهان! را حتماً بخوانید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تاثیر کلیفون در صدای ویولن را دست کم نگیرید!.
ساختار سازهای زهی
به طور کلی، بیشتر سازهای زهی که با زخمه نواخته میشوند، از سه بخش اصلی تشکیل شدهاند: یک کاسه یا بدنه در پایین ساز، یک گردن یا دسته که نوازنده انگشتان دست چپ خود را روی آن قرار میدهد (و در همه این سازها به جز عود، این دسته دارای پردهبندی است)، و یک سر که گوشیهای کوک بر روی آن نصب شدهاند.
سیمها به تعداد مختلف، در انتهای کاسه ساز محکم میشوند و سپس در امتداد طول ساز، از روی کاسه و دسته عبور کرده و در نهایت به دور گوشیها پیچیده میشوند.
در بعضی از سازهای زهی، کاسه از دو قسمت تشکیل شده (مانند تار و کمانچه) و گاهی روی یک یا هر دو قسمت آن، پوست کشیده میشود که معمولاً از پوست شکمبه گوسفند تهیه میگردد.
برخی از این سازها با انگشت و برخی دیگر با مضراب نواخته میشوند.
مضراب در سازهای زهی شکلهای گوناگونی دارد؛ گاه از جنس فلز، گاه از شاخ یا پلاستیک و در برخی موارد نیز از پر پرندگان ساخته میشود.
این سازها به دو گروه اصلی زخمهای و مرکب تقسیمبندی میشوند. به طور خلاصه، میتوان آنها را بر اساس روش نواختن به صورت زیر دستهبندی کرد:
زهصداهای زخمهای دستهای از زهصداها هستند که در آنها با زخمه زدن با انگشت یا مضراب بر عامل لرزنده،صدا تولید میشود.
زه صداهای مرکب خانوادهای از زهصداها است با محملی برای زهها و تشدیدکنندهای که جزء جداییناپذیر ساز است.
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟