با هم معنی و کاربرد ضربالمثل “ایراد بنیاسرائیلی گرفتن” را بررسی میکنیم.
این ضربالمثل برای زمانی به کار میرود که فردی بهطور عمدی و از روی لجاجت، اشکالتراشی کند یا ایرادهای بیجا و غیرمنطقی بگیرد. در واقع وقتی کسی با وجود اینکه حقیقت را میداند، اما از روی упряمی بیدلیل، بهانهجویی میکند، میگویند دارد “ایراد بنیاسرائیلی” میگیرد.
ریشه این عبارت به داستانی در قرآن کریم بازمیگردد. هنگامی که خداوند برای قوم بنیاسرائیل نعمت مائده آسمانی را فرستاد و به آنان گفت:
**«انزلنا علیکم مائده من السماء تکون لکم عیدا لاولکم و آخرکم و آیه منه و ارزقونا و انت خیر الرازقین»**
اما آنها به جای شکرگزاری، بهانهجویی کردند و درخواستهای عجیبی کردند.
این مثل در زندگی روزمره بسیار کاربردی است. مثلاً وقتی کسی با وجود توضیحات کامل و واضح، باز هم به دنبال نقص میگردد و ایرادهای بیاساس میگیرد، میتوان گفت که دارد ایراد بنیاسرائیلی میگیرد. این اصطلاح به ما یادآوری میکند که از بهانهجویی و سختگیریهای بیدلیل خودداری کنیم.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه چند ضرب المثل عربی با معنی فارسی و مفهوم.
در این نوشته، به بررسی معنا، پیشینه و مفهوم بنیادی این ضربالمثل کهن ایرانی میپردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.
معنی ایراد بنی اسرائیلی گرفتن چیست؟
۱- یعنی برای هر چیز کوچک و پیش پاافتادهای، دنبال بهانه و عیبجویی بیدلیل باشی – مثل آدم لجباز و یکدنده رفتار کنی.
۲- به افرادی که حقیقت را نمیپذیرند و زیر بار سخن درست نمیروند، میگویند: شبیه قوم بنیاسرائیل که از حضرت موسی عیبجویی میکردند، شما هم بیجهت و برخلاف عقل، ایراد میگیرید!
ریشه این ضرب المثل
بنیاسرائیل، قومی بودند که حضرت موسی(ع) رهبری آنان را بر عهده داشت و کتاب آسمانی آنان تورات بود. موسی(ع) از سوی خداوند برای هدایت این قوم انتخاب شده بود. این پیامبر بزرگ، قوم خود را از سلطه سخت و خفتبار فرعون نجات داد؛ زیرا بنیاسرائیل به عنوان برده در خدمت فرعون بودند و او خود را معبود آنان میدانست و از آنان به نفع خود بهرهکشی میکرد. هرکس که فرعون را به عنوان خدا نمیپذیرفت، با دستور قتل و حتی مثله شدن روبرو میشد.
حضرت موسی(ع) با اینکه در دربار فرعون پرورش یافته بود، با باورهای شرکآمیز او مخالف بود و بارها به فرمان خدا، فرعون را به راه حق دعوت کرد؛ اما فرعون نپذیرفت و همچنان بر ادعای خدایی خود پافشاری میکرد.
به یاری خدا، حضرت موسی(ع) توانست همراه بنیاسرائیل از چنگال فرعون بگریزد. خداوند دریا را برای موسی و قومش شکافت، اما لشکر فرعون در همان دریا غرق شدند و نابود گردیدند. موسی(ع) معجزههای زیادی داشت، مانند عصایی که به اژدها تبدیل میشد و معجزه دست سفید. با این حال، بسیاری از افراد قومش به او ایمان نیاوردند و بهانههای عجیبی میگرفتند. برای مثال میگفتند:
✦ ای موسی! ما تا خدا را با چشمهایمان نبینیم ایمان نمیآوریم! (بقره – ۵۵)
✦ ای موسی! ما از غذاها خسته شدیم! به خدا بگو برایمان عدس و پیاز و سیر و خیار بفرستد! (بقره ۶۱)
✦ ای موسی ما اینجا مینشینیم تو با خدایت برو و با دشمنان بجنگ! هر وقت پیروز شدید ما پایمان را در شهر میگذاریم! (مائده – ۲۴)
✦ یا اینکه با تمام معجزاتی که از حضرت موسی دیدند، گوسالهپرست شدند! و به خدای حقیقی کفر ورزیدند!
ماجرای ذبح گاو
یک بار حضرت موسی به قومش گفت که خدا دستور داده گاوی را قربانی کنید. اما آنها با تعجب پاسخ دادند: «آیا ما را مسخره میکنی؟!»
بعد شروع به پرسوجو کردند و گفتند: «خب، مشخص کن چه گاوی منظور است؟»
موسی جواب داد: «خدا میفرماید: آن گاو، نه خیلی پیر و فرسوده است و نه خیلی جوان و نارس؛ بلکه گاوی است میانسال. پس همانطور که دستور داده شده، عمل کنید.»
باز هم سؤال کردند: «از پروردگارت بخواه تا رنگش را برایمان روشن کند.»
موسی گفت: «خدا میفرماید: آن گاوی است زردِ روشن که رنگش چشمها را روشن میکند و بینندگان را خوشحال میسازد.»
باز هم پرسیدند: «از پروردگارت بخواه تا دقیقاً مشخص کند چه گاوی است؛ زیرا این گاو برای ما مبهم شده است. اگر خدا بخواهد، ما به شناخت آن راه خواهیم یافت.»
موسی پاسخ داد: «خدا میفرماید: آن گاوی است که نه برای شخم زدن زمین رام شده و نه برای آبیاری مزرعهها به کار رفته؛ کاملاً سالم است و هیچ لکه و رنگ دیگری در آن نیست.»
این بار گفتند: «حالا حقیقت را برای ما آوردی.»
سرانجام آن گاو را ذبح کردند، در حالی که نزدیک بود از انجام فرمان خدا سر باز زنند!
(سوره بقره آیات ۶۷ تا ۷۱)
و همین ایرادگیریهای بیجا و پرسشهای پی در پی این قوم، باعث شکلگیری این ضربالمثل معروف شد. امروزه به کسانی که به جای عمل کردن، زیاد سؤال میپرسند و بهانه میآورند، این ضربالمثل را میگویند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله معنی ضرب المثل ” لنگ در هوا “ سر بزنید.
پیشنهاد: ضربالمثلهای بیشتری بخوانید.
اختصاصی–ندابلاگ
نظر شما در مورد این مقاله چیست؟